1. Przedmiot nauki o finansach publicznych.

1. Pojęcie nauki o finansach publicznych.

2. Kategoria potrzeb zbiorowych.

3. Dobro publiczne.

4. Dobro społeczne.

5. Finanse publiczne, jak przedmiot zainteresowań innych dziedzin nauki.

2. Teorie finansów publicznych.

1. Znaczenie teorii finansów publicznych.

2. Finanse publiczne w okresie powstania kapitalizmu.

3. Liberalna myśl finansowa.

4. Ortodoksyjna myśl finansowa.

5. Rewolucja Keynesowska.

6. Neokeynesowskie teorie finansów publicznych.

1. Przedmiot nauki o finansach publicznych.

1. Pojęcie nauki o finansach publicznych. finanse publiczne- nie ograniczają się do badania gospodarki funduszami publicznymi, ale wyjaśniają ponad to treść ekonomiczną, społeczną funduszy publicznych, zmierzając do zidentyfikowania związków przyczynowo skutkowych zachodzących miedzy gromadzeniem i wydatkowaniem środków publicznych oraz zjawiskami ekonomicznymi, społecznymi oraz politycznymi

2. Kategoria potrzeb zbiorowych. – „Potrzeba jest pożądaniem wartości użytkowych (dóbr i usług), wynikającym z osiągniętego rozwoju gospodarczego i kulturalnego ludzkości. Owe pożądanie przejawiało zarówno jednostki, jak też grupy społeczne i całe społeczeństwo.”

Potrzeby ludzkie są przedmiotem zainteresowania nie tylko teorii ekonomi, lecz także psychologii, socjologii, filozofii. Wynika to ze zróżnicowania charakteru potrzeb ludzkich, systemów wartości, którymi kierują się ludzie przy zaspokajaniu potrzeb, sposobów zaspokajania potrzeb itp.

3. Dobro publiczne - cechy dobra publicznego powodują, że nie może ono być skomercjalizowane. Żadne przedsiębiorstwo nie podejmie się jego produkcji i sprzedaży. Nie znaleźli by się też chętni do jego nabycia, skoro każdy może je konsumować, a opłata pieniężna nie warunkuje tej konsumpcji.

Tego typu dobro musi produkować i finansować państwo. Przykładem takiego dobra jest np.

• bezpieczeństwo wewnętrzne

• oświetlenie ulic

Ogólnie mówiąc, jest to takie dobro, które konsumowane (użytkowane) przez jedną osobę, może być jednocześnie konsumowane przez innych.

4. Dobra społeczne - są to dobra, które ze względów fizycznych mogłyby być dobrami prywatnymi, ale z różnych powodów (zwykle na skutek prowadzonej przez władze publiczne polityki społecznej) są dostępne dla każdego obywatela i finansowane z funduszy publicznych (np.: w Polsce: oświata, opieka zdrowotna).

Głównym powodem tworzenia dóbr społecznych jest umożliwienie ich konsumpcji osobom, których dochody indywidualne mogłyby uniemożliwiać lub ograniczać ich nabycie w przypadku, gdyby były one udostępniane na zasadach rynkowych. Ich istnienie nie wyklucza jednak funkcjonowania alternatywnego, konkurencyjnego sektora prywatnego (np. ochrony zdrowia), który może świadczyć usługi na zasadach komercyjnych.

5. Relacje nauki o finansach z innymi dyscyplinami naukowymi

• Socjologia - Dyscyplina badająca społeczne warunki i skutki funkcjonowanie pieniądza (socjologia pieniądza) i problemy finansowe (np dotyczący nierówności dochodów w społeczeństwie)

• Psychologia - Dyscyplina badająca przesłanki i skutki reakcji podmiotów stosunków finansowych w decyzyjnym procesie finansowym

• Statystyka - Dyscyplina zajmująca się gromadzeniem i przetwarzaniem danych liczbowych dotyczących rzeczywistości finansowej umożliwia dokonywanie syntez i weryfikowanie hipotez stawianych w teorii finansów

• Ekonomia - Naczelne miejsce w ekonomii przypada ekonomii politycznej nauce teoretycznej o prawach, prawidłowościach i zależnościach między poszczególnymi elementami gospodarki, ogólnie - nauce zajmującej się prawami ekonomicznymi w dziedzinie zjawisk gospodarczych. Makroekonomia jest nauką o alokacji zasobów gospodarki jako całości, a mikroekonomia zajmuje się analizą problemów alokacji zasobów przez indywidualne podmiot; gospodarujące oraz badaniem poszczególnych rynków

• Historia - Dyscyplina badająca zjawiska w czasie, poszukująca prawidłowość zachodzących w czasie, wiążąca prawidłowości z ogólniejszym zjawiskami gospodarczymi i społecznymi w przeszłości

2. Teorie finansów publicznych.

1. Znaczenie teorii finansów publicznych - Teorie finansów publicznych były i nadal są podstawą polityki państwa w zakresie wydatkowania publicznego.

Związek finansów publicznych z funkcjonowaniem całej - powiedzielibyśmy dzisiaj – gospodarki narodowej sprawiał, że teorie finansów publicznych stanowiły element ogólnej teorii ekonomicznej i wyprowadzanych z niej doktryn ekonomicznych ekonomicznych i społecznych.

Wpływ finansów publicznych na życie poszczególnych obywateli, różnych grup społecznych czy całego społeczeństwa powodował, że w formułowanych teoriach finansów publicznych występowały pierwiastki społeczne, etyczne i religijne. Z.Fedorowicz słusznie więc zauważa, że „podstawy teorii finansów publicznych (czy polityki finansowej państwa), prezentowanych przez różnych autorów leżą w poglądach teoretyczno-ekonomicznych i społeczno-politycznych”.

2. Kolejnym etapem rozwoju gospodarczego był kapitalizm. Na gruncie tego ustroju wykształciły się takie koncepcje. Państwo popierało akumulację pierwotną, poprzez wydzierżawienie podatków, zasobów i majątków królewskich, dokonywało zamówień inwestycyjnych oraz kontraktowało dostawy dla wojska. Pobrane podatki były kierowane do firm prywatnych, co umożliwiało ich ekspansję i rozwój.

3. Teoretyczną myśl liberalną prezentował Adam Smith. Kamieniem węgielnym tej koncepcji jest wolność ekonomiczna, wolna konkurencja, silny indywidualizm gospodarczy. Polityka podatkowa powinna być neutralna, czyli nie powinno się dystrybuować za ich pośrednictwem dochodów, które wytworzono w produkcji. Ciężary podatkowe nie powinny hamować rozwoju, ale w systemie tym powinny być także podatki pośrednie.

4. Ortodoksyjna myśl finansowa – twórcą jej był J. Baptiste Say, który uważa, że podatek jest ciężarem nie tylko z prywatnego punktu widzenia, ale także społecznego. Ograniczeniu wydatków państwowych sprzyja umiarkowany wzrost cen i plac. Był zwolennikiem tzw., małego budżetu, to znaczy, powinno się finansować ewidentne wydatki państwa, a przede wszystkim zapewnienie ładu wewnętrznego oraz obrony narodowej. Wprowadził cztery założenia:

• Równowagę ekonomiczną gospodarki

• Równość miedzy oszczędnościami i inwestycjami

• Komplementarność między konsumpcją a oszczędnościami

• Stała suma oszczędności w warunkach równowagi ekonomicznej.

5. Rewolucja Keynesowska - Po Wielkim Kryzysie pojawiła się nowa koncepcja w myśli ekonomicznej, jej twórcą jest J.M. Keynes. U podstaw jego koncepcji leżały takie założenia:

• Finanse publiczne stanowią podstawowe narzędzie interwencji państwa,

• Ich celem jest pobudzenie efektywnego popytu w gospodarce, ze strony wszystkich podmiotów warunkujących rozwój inwestycji, a poprzez to wzrost produkcji i spadek bezrobocia.

• Łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego poprzez odpowiednie stabilizatory, jakimi są skale podatkowe.

6. Neokeynowskie teorie finansów publicznych. Podstawowym założeniem jest odrzucenie zasady równowagi budżetowej, która powinna być traktowana jako jeden z elementów ogólnego mechanizmu gospodarki rynkowej. Wydatki powinny być finansowane z takich źródeł:

• Zaciąganie kredytów w okresie depresji

• W okresie rozwoju z podatków, które mają charakter progresywny – zasada budżetu dynamicznego

• ograniczanie inflacji poprzez podatki od konsumpcji